Hành vi của con người được hình thành như thế nào?

Hành vi của con người được hình thành như thế nào?

Bạn đã bao giờ để ý rằng chỉ cần nghe tiếng thông báo điện thoại, chúng ta gần như lập tức muốn cầm máy lên kiểm tra? Hoặc khi ngửi thấy mùi một món ăn quen thuộc, cơ thể có thể phản ứng ngay cả trước khi chúng ta kịp nghĩ về nó.

Những phản ứng tưởng chừng rất tự nhiên này thực ra liên quan đến một cơ chế học tập quan trọng của hành vi, được gọi là điều kiện hóa cổ điển (classical conditioning).

Cơ chế này được phát hiện qua các thí nghiệm nổi tiếng của nhà sinh lý học người Nga Ivan Pavlov vào đầu thế kỷ XX. Trong quá trình nghiên cứu hệ tiêu hóa của chó, Pavlov nhận thấy một hiện tượng thú vị: ban đầu, chó chỉ chảy nước bọt khi nhìn thấy thức ăn. Nhưng sau một thời gian, nếu mỗi lần cho ăn ông đều rung chuông trước đó, thì chỉ cần nghe tiếng chuông thôi, con chó cũng bắt đầu chảy nước bọt.

Điều này cho thấy một phản xạ sinh lý có thể được học thông qua sự liên kết giữa các kích thích. Ban đầu, tiếng chuông không có ý nghĩa gì đối với con chó. Nhưng khi nó liên tục xuất hiện cùng với thức ăn, não bộ dần hình thành mối liên hệ giữa hai sự kiện này. Kết quả là, tiếng chuông tự nó cũng có thể kích hoạt phản ứng chảy nước bọt (Pavlov, 1927).

Phát hiện này cho thấy một điều quan trọng: nhiều hành vi của con người và động vật được hình thành thông qua quá trình học hỏi từ môi trường. Những kích thích lặp lại nhiều lần có thể tạo ra các phản ứng gần như tự động.

Trong đời sống hàng ngày, cơ chế tương tự cũng xuất hiện ở nhiều tình huống quen thuộc: tiếng thông báo điện thoại khiến chúng ta lập tức chú ý một bản nhạc có thể gợi lại ký ức và cảm xúc từ nhiều năm trước mùi của một món ăn có thể khiến chúng ta cảm thấy đói.

Những ví dụ này cho thấy hành vi không chỉ xuất phát từ suy nghĩ có ý thức, mà còn được hình thành thông qua những liên kết mà não bộ đã học được theo thời gian.